Više slika u albumu..

Znamenitosti

Županija
Trg cara Uroša 1, Sombor
tel: 025/468-111
web: www.sombor.rs
radno vreme: 8:00-20:00 (uz obaveznu najavu)

Slika "Bitka kod Sente" Ferenca Ajzenhuta, najava poseta na: 025/434-350
Monumentalna i realistična slika Ferenca Ajzenhuta "Bitka kod Sente" naručena je 1896. godine za proslavu milenijuma od dolaska Mađara u ove krajeve. Slika dimenzija 7 x 4 m predstavlja najveće ulje na platnu u našoj zemlji. Postavljena je u Svečanu salu Županije 1898. godine. Bitka se odigrala 11. septembra 1697. godine u Bačkoj, kod Sente. U prvom planu slike su austrijski vojnici koji prelaze preko grudobrana Turaka. U srednjem delu slike je austrijski princ Eugen Savojski na belom konju, uz njega je grof Palfin na crnom konju sa isukanom turskom sabljom kojima vojnici privode zarobljenog turskog Kisig Džafer Pašu. U pozadini se nazire silovitost bitke. Kada se slika posmatra sa raznih strana, stiče se utisak da se i slika kreće.
Somborci su se opredelili za ovaj motiv zbog velikog istorijskog značaja bitke. Pored Mađara u bici je učestvovalo i oko 500 Somboraca (Srba i Bunjevaca). Austijske regimente su strahovito potukle tursku vojsku i nakon bitke dolazi do promene odnosa snaga – Turci se povlače sa ovih prosora, a 1699. godine potpisan je Karlovački mir. Ram slike je, takođe, malo umetničko delo veštačke pozlate. Na njegovoj gornjoj strani je prikaz oružja i ratničkih zastava toga vremena uz lik apostola Pavla (zaštitnika Bačko-bodroške županije) i zastavu plavo-crvene boje kao znamenje županije. Na tavanici Svečane sale su grbovi koji predstavljaju istorijsku prošlost zemalja koje su bile pod jurisdikcijom Ugarske monarhije. U sredini je grb slobodnog i kraljevskog grada Sombora koju je naslikao Eugen Kočiš po originalnoj povelji carice Marije Terezije iz 1749. godine. U sali su postavljeni u drvetu izrađeni kipovi boginje Atine (zaštitnice mudrosti, gradova i vojnih utvrđenja) i boginja Justicia (boginja pravde).

Crtež "Sombor viđen očima ptice" arhitekte Branislava Jovina
Arhitekta Branislav Jovin je više od godinu dana intenzivnog rada stvarao svoje umetničko remek delo, dosad neviđeno. Delo "Sombor viđen očima ptice" predstavlja sintezu urbanizma, inženjerstva i umetnosti. Arhitekta je u radu koristio geodetske karte, avio snimke i preko 600 fotosa značajnih objekata grada koje je sam snimio. Nacrtao je 15.000 objekata grada Sombora. Prethodno je izveo precizne proračune i grad smestio na pravougaoni hamer dimenzija 2.70 x 1.60 m. Crtež je rađen u kombinovanoj perspektivi sa tri nedogleda u razmeri približno 1:2000. Oko godinu dana trajala je izrada crteža olovkom na hartiji širine oko 50 cm u tri trake koje su činile horizontalne delove crteža preko kojih je stavljeno staklo, na staklo zategnuti hamer, a ispod svega toga izvor svetlosti da bi se moglo pristupiti tuširanju, pri čemu je arh. Jovin povukao preko milion poteza rapidografom. Obavio je filigransko senčenje i farbanje uljanim bojama predstavljajući grad u jesenjem koloritu. Da bi realizovao i poslednju fazu rada, samo njemu svojstvene metode, morao je zalepiti više hiljada meatara lepljive trake. Na crtežu se vidi bogatstvo somborskog zelenila. Crtež je postavljen u zgradi Županije. Ideja je realizovana, a crtež čuva izgled grada za buduće vekove.
Gradski muzej Sombor
Trg Republike 4, Sombor
tel: 025/422-728
rezervacije: 025/22-728 (Sonja Petreš i Viktorija Lakatoš)
e-mail: gmso@ptt.rs, gmso@sbb.rs
web: www.gms.rs
radno vreme: 9:00-18:00 ponedeljak-petak, 9:00-13:00 vikendom za najavljene grupe (ne manje od 10 posetilaca)
cena ulaznice: đaci 50 din, odrasli 100 din
Nakon elibertacije dolazi do ekonomskog jačanja grada i u njega dolazi sve veći broj inteligencije što dovodi do stvaranja svojevrsne kulturne klime. Sombor dobija pozorište i biblioteku, a jedan broj građana sve više razmišlja o formiranju Istorijskog društva. Prve inicijative javljaju se 1880. godine, kada Ištvan Ivanji izdaje proglas za osnivanje Istorijskog društva županije. Osnivačka skupština Istorijskog društva Bač-bodroške županije održana je 11. maja 1883. godine. Cilj Društva bio je da radi na prikupljanju i sređivanju starina putem iskopavanja, poklona ili kupovinom za potrebe Muzeja društva u osnivanju. Društvo traži poklone za budući muzej koji bi imao sledeće zbirke: numizmatičku i zbirku medalja; arheološku; zbirku dokumenata, pečata i grbova; zbirku štampanih knjiga, rukopisa i monografija, rasprava i geografskih karata koje se odnose na istoriju županije te zbirku listova, letaka i drugih štampanih stvari. Godine 1887. Društvo dobija jednu prostoriju u prizemlju Županije za potrebe Muzeja, a 1906. godine proširuje svoju delatnost na prikupljanje etnografske građe. Rad Društva u narednim godinama, zaključno sa završetkom Drugog svetskog rata, bio je već prema prilikama i vremenu manje ili više uspešan. Gradski muzej Sombor danas je regionalni muzej kompleksnog tipa i poseduje odeljenja: arheološko, numizmatičko, etnološko, istorijsko, zavičajne istorije umetnosti i zbirku savremene jugoslovenske umetnosti. Muzej poseduje i stručnu biblioteku sa vrednjim izdanjima 18-20. veka. Galerija savremene jugoslovenske umetnosti Gradskog muzeja u Somboru poseduje zbirku umetničkih dela otkupljivanih na godišnjim izložbama Likovne jeseni. Ovu manifestaciju je pokrenuo 1961. godine tadašnji upravnik Gradskog muzeja i slavni slikar Milan Konjović. Umetnička dela (slike, crteže, grafike i nekoliko skulptura i tapiserija) sistematski su otkupljivana. Kroz trideset i četiri godine postojanja manifestacije sakupljena umetnička dela pokazuju razvoj umetnosti u bivšoj Jugoslaviji – od šezdesetih (enformel i apstraktno slikarstvo, te radovi u tradiciji moderne slike), preko sedamdesetih (slikarstvo pod uticajem pop-arta, konceptualne umetnosti, geometrijske apstrakcije i hiperrealizma) i osamdesetih (slikarstvo "obnovljene slike" pod uticajem neoekspresionizma i postmodernog kolažiranja detalja iz tradicije klasičnog i modernog slikarstva, te ironičan odgovor na tadašnja zbivanja u društvu i umetnosti), do početka devedesetih, kada postaje jasno da jugoslovenska umetnost zauzima dva paralelna pravca: tradicionalnog slikarstva i umetnosti koja prihvata promene nastale razvojem informatičkih sistema i novih tehnologija. Likovna jesen je obnovljena 2008. godine.
Gradska biblioteka "Karlo Bijelicki"
Trg cara Lazara 3, 25000 Sombor
tel: 025/431-011
e-mail: biblioso@eunet.rs
web: www.biblioso.org.rs
Zgrada Gradske biblioteke "Karlo Bijelicki" građena je u stilu neorenesanse 1877. godine za potrebe prve Somborske štedionice, osnovane 1868. godine. Karlo Bijelicki, glavni knjigovođa prve Somborske štedionice, postavio je temelje gradske biblioteke na Generalnoj skupštini Udruženja (02. januara 1859. god.) u Gradskoj kući, a biblioteka od tada neprekidno funkcioniše. U neprocenjivom knjižnom blagu (preko 300.000 primeraka) izdvaja se Zbirka rariteta od 309 knjiga, među kojima je najstarija Zbornik Božidara Vukovića, štampan u Veneciji 1538. godine. Tu su i vredne zbirke Zavičajnog odeljenja sa preko 4.000 svezaka i primerci brojnih listova i časopisa koji su izlazili u Somboru. Biblioteka je 1994. godine postala matična biblioteka Zapadnobačkog okruga, a sastoji se od odeljenja za odrasle, naučnog odeljenja sa čitaonicom, referalnog Internet centra, Internet caffea sa čitaonicom za štampu, dečijeg odeljenja sa čitaonicom, knjigoveznice, knjižare, digitalne galerije...
Celinu svoje delatnosti biblioteka kruniše izdavaštvom koje čine: časopis za kulturu Dometi, list za mlade Novi Pokret i književne edicije Golub, Laza Kostić i Seme.
Gradska kuća - Varoška kuća, Magistrat
Predstavlja centralni arhitektonski simbol grada. Nastala je na temeljima nekadašnjeg kaštela grofa i kapetana Jovana Branković (sinovca i zakonitog naslednika nesuđenog srpskog despota, grofa Đorđa Branković). Grof Jovan Branković je 1717. godine imenovan za kapetana somborskog vojnog šanca. Svoj kaštel gradi 1718. godine. Čeoni deo zgrade bio je okrenut ka Svetođurđevskoj crkvi, a ispred zapadne strane zgrade (prostor današnjeg Trga Svetog Trojstva) tekao je rukavac rečice Mostonge, preko koje je most vodio na livadu. Nakon smirti grofa Jovana Branković 1734. godine, zgrada je prodata upravi tek proglašenog slobodnog i kraljevskog grada za potrebe smeštaja magistrata (1749. godina). Na temeljima kaštela 1842. godine sagrađena je današnja Gradska kuća u stilu neoklasicizma. U zgradi je bila smeštena gradska uprava i činovništvo, u Svečanoj sali su održavane sednice gradskog Magistrata, u prizemlju su se nalazili dućani, a neko vreme ovde je bio smešten arhiv grada i gradska biblioteka. U Gradskoj kući je novembra 1918. i oktobra 1944. godine izvršena primopredaja grada između okupatorske i oslobodilačke vojske.
Trg Svetog Trojstva
Dobio je ime po kamenom spomeniku Svetom Trojstvu koji je postavljen 1774. godine na centralnom delu trga u znak zahvalnosti za prestanak jedne od brojnih epidemija kuge toga vremena. Spomenik je bio klasično barokno vajarsko delo elegantnog, gracioznog, visoko uzdignutog stuba na čijem vrhu je stajao kip Svete Trojice. Spomenik je uklonjen 1947. godine i tom prilikom je oštećen. Danas ovaj trg somborci nazivaju "Ćelavi trg".
Manastir Svetog arhiđakona Stefana
Svetog Arhiđakona Stefana 2, Sombor
tel: 025/460-055
Manastir Svetog arhiđakona Stefana je najseverniji manastir. Manastirski kompleks čini konak sa paraklisom, usamljeni zvonik i crkva. Bogati somborski zemljoposednik Stevan Konjović je 1909. godine spskoj pravoslavnoj crkvi ostavio veliko bogatstvo sa obavezom da izgradi manastir. Izgradnja manastirske crkve započeta je 1928. godine po projektu Svetozara Krotina i trajali su do 1933. godine. Zbog nedostatka novca za unutrašnje uređenje, crkva je oslikana tek 1938. godine kada je dr Nenad Bugarski manastiru poklanio neophodan novac. Manastir je izgrađen u srpsko-vizantijskom stilu, retko izvođenom u Vojvodini. Hram ima trikonhoznu osnovu i polukružnu oltarsku apsidu. Arhivolte drže četiri stuba sa kvadratnim vizantijskim kapilotama. Iznad njih su nešto reljefnije arhivolte koje drže padantife, a iznad njih je oktagonalna kupola. Na fasadi se nalaze dva tornja. Sa desne strane spoljne fasade nalaze se velika gvozdena vrata za ulaz u grobnicu. Crkva je živopisana freskama Vladimira Predojevića: u oltaru je Sv.Trojica, iznad severne apside je Raspeće, iznad soleje su Duhovi, iznad južne apside je Roždestvo, iznad zapadne apside je Silazak Hrista u ad. Ikonostas je drven, a oslikao ge je Boris Seljanko, ruski slikar. Na carskim dverima je Jovan Krstitelj krilati, Bogorodica, Blagovesti, Hristos, arhiđakon i prvomučenik Sveti Stefan, a u luneti iznad carskih dveri je Tajna večera. Na ikonama je zlatna pozadina. U prostoru oko zadužbine Stevana Konjović nalazi se Partizansko i Crvenoarmejsko groblje gde su sahranjeni poginuli učesnici Batinske bitke: pripadnici NOVJ, bugarski vojnici i crvenoarmejci.
Crkva Presvetog Trojstva - stara katolička crkva
Somborski Bunjevci grade 1717. godine crkvu na razvalinama starih turskih građevina. Na mestu stare crkve od 1752. do 1763. godine gradi se nova crkva u klasičnom baroknom stilu posvećenu Svetom Trojstvu. Crkvene orgulje su izgrađene 1771. godine, a propovedaonica je oslikana 1782. godine. Ispod crkve nalazi se kripta u koju su do 1782. godine sahranjivani ugledni somborski građani rimokatoličke veroispovesti. Crkva je obnovljena 1939. godine.
Crkva Svetog Jovana Preteče - mala pravoslavna crkva
Crkva je podignuta na prostoru na kome su se oduvek nalazile bogomolje. Prvobitno je ovde bila hrišćanska crkva koja je po dolasku turaka pretvorena je u džamiju, da bi nakon odlaska turaka bila pretvorena u pravoslavnu crkvu. Kaluđeri fruškogorskog manastira Jazak su 1716. godine sklanjajući se pred novom pretnjom od napada Turaka, sa sobom doneli mošti cara Uroša V - poslednjeg sprskog cara. Dve godine kasnije, kaluđeri se vraćaju u Jazak i odnose mošti cara, a u znak zahvalnosti crkvi ostavljaju ikonu Presvete Bogorodice donetu sa Kosova prilikom seobe Srba pod Arsenijem Čarnojevićem. Ikona se ovde čuva i danas. Stara crkva je srušena 1786. godine da bi na njenom mestu 1790. godine bila izgrađena nova u baroknom stilu sa elementima rokokoa. Ikonostas crkve oslikao je 1809. Pavle Đurković. Crkva je obnovljena 1978. godine.
Crkva Svetog velikomučenika Georgija - velika pravoslavna crkva
Somborski Srbi su još u vreme Turaka imali malu Svetođurđevsku crkvu koju obnavljaju 1717. godine, a uz ovu staru crkvicu 1744. godine grade novi veliki crkveni toranj. Nakon dobijanja statusa slobodnog i kraljevskog grada, somborski Srbi su odlučili da izgrade crkvu dostojnu skupo stečene privilegije. Izgradnja je počela 1759. godine nakon sakupljanja svesrdih priloga imućnih i siromašnih somborskih Srba. Crkva je izgrađena 1761. godine u barokno rokajnom stilu. Crkvu je ikonopisao tadašnji najbolji zograf Teodor Kračun. Prilikom renoviranja unutrašnjosti hrama 1866. godine stari ikonostas je skinut, da bi umesto njega Pavle Simić ikonopisao do 1873. godine novi sa 77 ikona visokog umetničkog dometa. U crkvi je sahranjen kapetan somborske graničarske milicije grof Jovan Branković i vladika bački Jovan Jovanović. Crkva je temeljno obnovljena 1936. godine. U porti, iza crkve sazidana je 1759. godine prizemna trščara u kojoj je 1788. godine Avram Mrazović pokrenuo ''Normu'' (prvi tečaj za obrazovanje učitelja u Južnih Slovena). Stara zgrada je 1863. godine renovirana za potrebe održavanja nastave za ženska odeljenja Učiteljske škole koja su ovde bila do 1921. godine. Danas je zgrada sedište Pravoslavne crkvene opštine.
Karmelićanska crkva - crkva sa dva tornja
Ideja o izgradnji začeta je početkom XIX veka, odluka o izgradnji je doneta 1828. godine, izgradnja je počela 1860. godine, a crkva je završena 1904. godine i predata na upravu karmelićanima. Pored crkve 1905. godine izgrađen je samostan (konvikt) koji sa crkvom čini skladnu arhitektonsku celinu u stilu romantizma. U crkvi se nalaze orgulje izrađene 1926. godine i bile su treće po veličini na prostoru bivše Jugoslavije.
Grašalkovićeva palata
Upravnik komorskih carskih dobara grof Antun Grašalković 1763. godine gradi zgradu u baroknom stilu koja je služila kao imigracioni centar i karantin za doseljeno namačko stanovništvo. U zgradi se do 1863. godine nalazila somborska telegrafska stanica, između dva rata poreska uprava, a u posleratnom periodu neko vreme ovde je bilo sedište policijske službe. Konačni izgled Grašalkovića palata dobila je krajem XIX veka, kada je dozidan bočni deo (iz Zmaj Jovine ulice).
Istorijski arhiv - Pašina kula i Krušperova kuća
Pašina kula predstavlja trag nekadašnjeg boravka Turaka u Somboru i najstarije je sačuvano gradsko zdanje koje potiče s kraja XVI ili početka XVII veka. Pretpostavlja se da su Turci nakon osvajanja Sombora 1541. godine nekadašnju coborsentmihaljsku trvđavu samo prepravili i dogradili za potrebe varoškog zapovednika. Kula kvadratne osnove sa prizemljem i dva sprata, sačuvala je svoj nekadašnji izgled i sa Krušperovom kućom predsetavlja jedinstvenu celinu.
Paul Krušper od Varboa, upravnik carskih dobara, gradi 1771. godine jednospratnu pravougaonu porodičnu palatu u kasnobaroknom stilu na mestu koje je bilo predviđeno za izgradnju zgrade Županije. Krajem XIX veka ovde je smeštena gradska pošta, a kasnije i telefonska centrala. Danas je u ovoj zgradi sedište Istorijskog arhiva Sombora čuva arhivsku građu staru više od tri veka.
Kapela Svetog Ivana Nepomuka
Godine 1751. tadašnji upravnik carskih dobara Franc Redl gradi kapelu u rokoko stilu i posvećuje je svetom Ivanu Nepomuku - zaštitniku od poplava. Zbog svog oblika pretpostavlja se da je nastala na osnovi nekadašnje turske bogomolje koja je postojala pored Pašine kule. Svoj prvobitni oblik kapela je sačuvala do danas.
Kronić palata
Izgrađena je 1906. godine u stilu eklektizma i jedno je od najlepših somborskih zdanja. Zgradu je izgradio bogati somborski advokat i veleposednik dr Stevan Kronić. Naslednici dr Stevana Kronić su zbog finansijskih problema 1938. godine zgradu prodali apotekaru mr Đorđu Antiću. Nakon završetka Drugog svetskog rata zgrada postaje državno vlasništvo. Danas je u njoj smešten Trgovinski sud. Ispred zgrade nalazio se pravoslavni krst od crvenkastog mermera, podignut 1856. godine, a u posleratnom periodu premešten je u portu Velike pravoslavne crkve.
Plebanija - Župni dvor, nekadašnji franjevački samostan
Franjevački samostan se nalazi pored crkve Presvetog Trojstva. Zgrada je počela da se gradi 1743. godine za potrebe smeštaja franjevaca, a završena je 1749. godine. U prostorijama zgrade 24. aprila 1749. godine somborcima je svečano uručeno Privilegijsko pismo carice Marije Terezije kojim je grad proglašen za slobodan i kraljevski. Franjevci su 1786. godine uredbom austrijskog cara Josifa II morali da napuste grad. Iste godine Sombor postaje sedište velike Bačko-bodroške županije i zgrada postaje sedište županijske administracije koja je ovde ostala do izgradnje zgrade Županije. Danas je zgrada sedište župnog dvora. Na južnoj fasadi zdanja nalazi se jedna od somborskih atrakcija: SUNČANI SAT koji je načinjen 1852. godine na inicijativu tadašnjeg profesora i upravnika Učiteljske škole Jovana Čokor, obrazovanog čoveka teške naravi. Učenike je surovo kažnjavao, što je izazivalo đačke pobune zbog čega je morao da napusti Sombor. Za sobom je ostavio vidan trag. Pošto se bavio astronomijom, dao je da se sačini sunčani sat sa sarkastično-duhovitim natpisom: ''Jedan ti je od ovih poslednji'' koji i danas privlači pažnju.
Preparandija - Učiteljska škola
Zgrada je zadužbina Njegove svetosti Georgija Brankovića, patrijarha srpskog, somborskog prote i nekadašnjeg upravnika Učiteljske škole. Zgrada je izgrađena je 1895. godine u stilu neorenesanse za potrebe održavanja nastave za muška odeljenja Učiteljske škole koja su ovde bila do 1948. godine. Mrazovićeva ''Norme'' je 1812. godine preseljena u Sentandreju gde je uzdignuta u Preparandiju i 1816. godine vraćena u Sombor kao prva Srpska učiteljska škola. 1973. godine učiteljska škola prerasta u Pedagošku akademiju, a 1993. u Učiteljski fakultet. Danas je u zgradi Preparandije smešten muzej somborske Učiteljske škole, deo njene biblioteke i kancelarije dekanata Učiteljskog fakulteta.
Srpska čitaonica
Zgrada je izgrađena 1882.godine u stilu eklektizma za potrebe Srpske čitaonice koja je osnovana 1845. godine na inicijativu 72 najučenija i najuglednija Srbina. Pesnik Laza Kostić, nakon ženidbe sa Julijanom Palanački, postaje član Srpske čitaonice 1897. godine, a 1901. godine izabran je za predsednika Čitaonice. Dužnost predsednika Laza Kostić će obavljati do smrti 1910. godine. U znak pijeteta prema svom dugogodišnjem predsedniku, Srpska čitaonica je narednih godinu dana bila bez predsednika. Uz biblioteku Srpske učiteljske škole, Srpska čitaonica bila je do 1918. glavna srpska knjižnica u gradu, nakon čega tu ulogu preuzima Gradska biblioteka.
Trg Svetog Đorđa
Svoj najviši estetski domašaj trg je dosegao kada je 1940. godine otkriven spomenik kralju Aleksandru Karađorđević (rad Antuna Augustinčića). Ubrzo nakon otkrivanja, po dolasku mađarskih okupatora, 1941. godine spomenik je uklonjen. Spomenik je činio jedinstvenu celinu sa pravoslavnim krstom iz 1795. godine, koji se danas nalazi u porti Crkve svetog Đorđa. Na mestu današnje Robne kuće do 1968. nalazila se jednospratna zgrada In foro podignuta 1804. godine. U zgradi je bila smeštena đačka trpeza, kasnije internat Učiteljske škole i brojne trgovinske radnje. Na trgu je u to veme postojao i prvi arteški bunar iskopan 1887. godine.